Gebiedsproces Idzegea

Foto van gemaal ter hoogte van verkeersbord einde Idzegea

Beschrijving

Idzegea is één van de ontwikkelgebieden in het Friese Veenweideprogramma 2021-2030. Het gebied is ongeveer 2400 hectare groot en telt zo’n 50 boerenbedrijven. Het ligt in een waterrijke omgeving tussen Oudega, Heeg, IJlst en Gaastmeer en is daardoor erg in trek bij toeristen. De bodem bestaat uit een dikke laag veen. Daarnaast vind je er ook klei op veen en opduikende zandkoppen. Door de ligging biedt het gebied kansen voor weidevogels.

Vanaf 2023 is in Idzegea een gebiedscommissie actief, Fitaal Feanryk Idzegea. Deze bestaat uit vertegenwoordigers vanuit de landbouw, natuur, recreatie, dorpsbelangen en overheden en heeft de opdracht van Gedeputeerde Staten om een plan op te stellen voor de toekomst van het gebied. Dat moet passen binnen de veenweideopgaven en andere doelen en kansen voor het gebied. Voor de commissie is het belangrijk dat de vitaliteit in en van het gebied behouden blijft en waar mogelijk wordt versterkt.

Gebiedsanalyse

Om zo’n toekomstplan te kunnen maken, wil de commissie zoveel mogelijk kennis en gegevens over het gebied hebben. Ze heeft daarom Planbureau Fryslân gevraagd om onderzoek te doen naar de mogelijke gevolgen voor de leefbaarheid van het gebied Idzegea op de inwoners. Daarvoor heeft het bureau gesprekken gevoerd met inwoners, boeren en andere ondernemers. Ook zijn een zogenaamde Landschapsecologische Systeemanalyse (LESA) en een Landschapsbiografie gemaakt. Een LESA is een onderzoek naar de eigenschappen en het functioneren van het gebied Idzegea. Daarmee breng je factoren als geologie, hydrologie en vegetatie in kaart.

In 2025 is een Landschapsbiografie van Idzegea en omgeving gemaakt. Deze biografie vertelt het verhaal van het gebied vanaf de laatste ijstijd tot nu, met daarin de wisselwerking tussen mens en natuur. Het geeft inzicht in hoe het verleden doorwerkt in onze huidige leefomgeving.

Al deze informatie bij elkaar leidt tot een analyse van het gebied. Die gebiedsanalyse vormt een ingrediënt van het fundament voor het gebiedsplan voor Idzegea.

Theorie en praktijk samenbrengen

We onderzoeken nu vanuit en met het gebied wat de opgaven vanuit het Veenweideprogramma betekenen. Hiermee toetsen we of de theorie overeenkomt in de praktijk. Dit doen we door het grondwatersysteem met alle stuwen, gemalen, duikers, watergangen en dergelijke onder de loep te nemen. Met de grondeigenaren en -gebruikers bespreken we waar de knelpunten zitten. Dit traject willen we in het najaar van 2026 hebben afgerond. Op basis van deze gedeelde feiten gaat een ontwerpteam van waterspecialisten en boeren uit het gebied samen onderzoeken wat de gevolgen zijn van het verhogen van de grondwaterstand en welke aanpassingen er nodig zijn in de landinrichting.

Die verbinding tussen theorie en praktijk, de mensen achter de bureaus en de mensen die het gebied op hun duimpje kennen, is belangrijk om te komen tot een realistisch plan voor een vitaal Idzegea. Daarom worden er in het veenweidegebied diverse praktijkprojecten uitgevoerd om nieuwe kennis en inzichten op te doen. Daarin is er aandacht voor bijvoorbeeld hogere waterpeilen, slootbeheer, andere vormen van landbouw, weidevogels en de bodem.

FeanEkst Idzegea

FeanEkst Idzegea is één van die praktijkvoorbeelden waarin we op kleine schaal ervaring op doen voor het gebiedsproces. Hoe houden we ons landschap én onze landbouw toekomstbestendig? Dat is de centrale vraag binnen FeanEkst Idzegea. In dit project werken 18 agrarische ondernemers samen aan oplossingen voor de toekomst van het veenweidegebied. Van 2025 tot en met 2028 wordt op ongeveer 273 hectare ervaring opgedaan met hogere waterpeilen. Daarnaast combineren drie bedrijven de peilverhoging met een extensievere bedrijfsvoering. De opgedane kennis wordt gedeeld met andere veenweidegebieden in Fryslân en daarbuiten.

1. It Joo & De Geeuw: Het historische hart van Idzegea. Oude waterlopen zoals It Joo en De Geeuw zorgden eeuwenlang voor de ontwatering van het gebied. Tegenwoordig vormt dit gebied een belangrijk onderdeel van de Skriezekrite Idzegea.

2. Pinepolder – Skutelpolder: Deze polders bij Oudega zijn ontstaan uit oude veenontginningen. Het open landschap met lange kavels en veel sloten laat goed zien hoe sterk het gebied door waterbeheer is gevormd.

3. Wieldyk – Lytse Gaastmeer: Een gebied dat al eeuwenlang leeft met het water. Door de ligging nabij meren en boezemwater is waterbeheer hier altijd bepalend geweest voor het landschap en de landbouw.

4. Yntemapolder: Een klassieke veenweidepolder bij Gaastmeer. Door de lage ligging speelde de waterhuishouding hier altijd een hoofdrol.

5. De Burd: Dit is het grootste deelgebied binnen FeanEkst Idzegea. Hier wordt zichtbaar hoe landbouw, natuur en waterbeheer elkaar kunnen versterken.

FeanEkst Idzegea is vooral een initiatief van ondernemers uit het gebied zelf. Samen onderzoeken zij hoe hogere waterpeilen kunnen bijdragen aan het behoud van het veen, minder bodemdaling, een aantrekkelijk landschap en een toekomstbestendige landbouw.

Gebiedscommissie en Grondtafel

Wie zitten er in de gebiedscommissie Fitaal Feanryk Idzegea?

De gebiedscommissie is in 2024 gestart met een Grondtafel. De Grondtafel Idzegea adviseert de gebiedscommissie over grondgerelateerde zaken, mogelijke aankoopkansen en beheer. De grondtafel bestaat uit:

Durk Durksz en Klaas Kooistra vanuit het gebied;
Reinder Prins en Jan-Pieter Tjaden van de afdeling vastgoed van de provincie Fryslân, en
Joost Pleiter en Else Rietveld vanuit het projectteam Idzegea.

Agrariërs in het gebied die overwegen te stoppen met hun bedrijf of denken aan verplaatsing ervan, kunnen zelf vrijblijvend en vertrouwelijk contact opnemen met de Grondtafel.

De gebiedscommissie en de Grondtafel zijn bereikbaar via idzegea@fryslan.frl.