Brussel stemt in met Friese compensatie-aanpak voor vernatten feangreiden 

Europese goedkeuring maakt weg vrij voor peilverhoging 

Fryslân kan eindelijk meters maken in de aanpak van bodemdaling en CO₂-uitstoot in het veenweidegebied. De Europese Commissie stemt in met de Compensatie Systematiek Veenweide (CSV). Met deze Friese regeling kunnen boeren worden gecompenseerd voor de gevolgen van hogere waterpeilen, zoals waardedaling van grond en minder opbrengsten. Het gebied Aldeboarn De Deelen Zuid zal naar verwachting als eerste gebruik kunnen maken van de regeling. 

Volgens gedeputeerde Friso Douwstra is de goedkeuring uit Brussel een belangrijke mijlpaal voor het Friese Veenweideprogramma. ‘We binne der wiis mei dat de CSV no goedkard is. Nei hast twa jier fan oerlizzen, ha wy no in ynstrumint beskikber dat ús helpt mei konkrete ferfolchstappen yn de kânsrike gebieten dêr’t boeren al tiden yn de startblokken steane. We binne grutsk op dit ynstrumint, dat mei en foar de boeren ûntwikkele is en ek yn Brussel erkend is. No’t de metodyk goedkard is, is it noch wichtiger dat ’t Ryk neist stikstof ek ynsetten bliuwt op de feangreide-gebietsprosessen’. 

De CSV werd in 2024 gepresenteerd als een belangrijk instrument binnen het Veenweideprogramma 2021-2030. Dat programma richt zich op het verminderen van zowel bodemdaling als uitstoot van broeikasgas (CO2) door de afbraak van veen tegen te gaan. Eén van de belangrijkste maatregelen daarbij is een blijvende verhoging van de grondwaterpeilen. Bijkomend effect is dat vernatting van veen een belangrijke bijdrage kan leveren aan stikstofreductie. 

Duurzaam perspectief voor de landbouw  
Daarnaast wordt gewerkt aan een watersysteem dat bestand is tegen het veranderende klimaat, een plus voor natuur en leefbaarheid en een duurzaam perspectief voor de landbouw. Met de CSV kunnen de gevolgen van peilverhoging voor individuele bedrijven vooraf worden berekend. Daarbij wordt bijvoorbeeld gekeken naar waardedaling van landbouwgrond, lagere opbrengsten en de mindere begaanbaarheid voor vee en landbouwmachines. Deze effecten hebben invloed op het inkomen en vermogen van boerenbedrijven. 

Op basis van een concreet peilscenario krijgen boeren en grondeigenaren vooraf inzicht in de gevolgen voor hun bedrijf. Daardoor kunnen zij goed onderbouwde keuzes maken over hun toekomstige bedrijfsvoering. In principe kunnen zij zelf kiezen of zij compensatie ontvangen in geld of 
in grond. 

Zorgvuldigheid  
Een bijzonder onderdeel van de regeling is het zogenoemde Normaal Maatschappelijk Risico. Boeren en grondeigenaren dragen daarbij zelf 2 procent van de schade. Omdat dit percentage lager ligt dan gebruikelijk bij het uitkeren van nadeelcompensatie, was goedkeuring van de Europese Commissie nodig in verband met de staatssteunregels. De afgelopen twee jaar is er intensief overleg gevoerd tussen Brussel, Den Haag en het Friese Veenweideprogramma. Vandaag kwam het oordeel dat deze  2 procent geoorloofd is en dat de regeling passend is. Doordat de Europese Commissie de regeling in zijn geheel zorgvuldig beoordeeld heeft, is de CSV als methodiek zeer sterk en betrouwbaar.  

Getest in de praktijk  
De CSV is tussen 2021 en 2024 ontwikkeld door een werkgroep in opdracht van het Friese Veenweideprogramma. In dit programma werken de provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân, acht veenweidegemeenten en de landbouw- en natuurorganisaties samen. Bij de ontwikkeling van de CSV was de agrarische sector nauw betrokken, namelijk in de vorm van een Klankbordgroep van boeren uit Idzegea en Aldeboarn-De Deelen. In 2023 is de systematiek al getest in een praktijksimulatie in Aldeboarn-De Deelen en heeft een onafhankelijke adviescommissie van experts het BOF (Bestjoerlik 
Oerlis Feangreide) geadviseerd over de toepasbaarheid van de CSV voor het bereiken van een duurzaam toekomstperspectief voor de landbouw.  

Aldeboarn-De Deelen Zuid wordt nu waarschijnlijk het eerste gebied waar de regeling daadwerkelijk kan worden toegepast. Dit gebied staat in de startblokken. De provincie heeft hiervoor de afgelopen jaren al grond aangekocht en geld uit rijksregelingen gereserveerd. De gebiedscommissie heeft een peilscenario opgeleverd. Nu de goedkeuring er ligt kunnen we aan de slag. 

Dagelijks bestuurder Gerben de Boer van Wetterskip Fryslân: 'It is geweldich nijs dat wy hjirre no echt begjinne kinne mei it ferheegjen fan de peilen, sadat wy ús wettersysteem klimaatbestindich ynrjochtsje kinne.' Om de CSV ook in andere gebieden te kunnen gebruiken, is rijksgeld nodig, 
benadrukt De Boer. ‘Mei de goedkarring foar de CSV binne al ús soargen net weinommen. Om’t der de lêste jierren gauris wat feroare is oan it finânsjele perspektyf foar de feangreiden, ha we minder dwaan kind, as dat wy woenen. Yn de nije stikstofplannen út De Haach wei, steane ús 
gebietsprosessen ek wer oan de sydline. Dat sjit net op.’ 

Veel belangstelling voor de methodiek 
De CSV is ontworpen om te worden gebruikt in de verschillende kansrijke gebieden in het Friese veenweidegebied, maar kan ook rekenen op de interesse van andere provincies. Vooral vanuit Utrecht, Noord-Holland, Overijssel en Brabant is er belangstelling. Met aanpassingen lijkt de methode ook geschikt voor veengebieden elders in Nederland en Europa en voor situaties waarin andere maatregelen beperkingen opleveren voor landbouwgrond. 

Katalysator  
Landbouwvertegenwoordiger Geart Benedictus noemt de goedkeuring een ‘boppeslach’ voor de boeren, overheden en de natuur. ‘Mei grutte tank oan alle partijen, mar spesjaal oan de boeren en saakkundigen dy't hjir foar yn it spier west ha. Wy witte no yn it foar wat de skea is by ferheging fan it 
peil. Dy skea kin kompinsearre wurde yn jild en/of grûn. De CSV kin de katalysator wêze fan de gebietsprosessen, mar dan moat der wol jild wêze fansels’.